Yanıklar
Yanık; ısı, elektrik, kimyasal madde, sürtünme veya radyasyon nedeniyle dokuların zarar görmesidir.
Yanığın Ciddiyetini Belirleyen Etkenler
- Yanığın derinliği (1., 2., 3. derece)
- Yanığın genişliği (vücut yüzeyinin ne kadarı)
- Yanığın yeri (yüz, el, ayak, eklemler, genital bölge daha ciddidir)
- Kişinin yaşı (çocuk ve yaşlılarda daha tehlikelidir) ve genel sağlık durumu
- Yanığın nedeni (elektrik ve kimyasal yanıklar daha ciddidir)
Cinsiyet, yanığın ciddiyetini belirleyen etkenlerden değildir.
Isı Yanıklarında İlk Yardım
- Kişinin üzerinde alev varsa yuvarlanması sağlanır veya battaniye ile örtülür; koşması engellenir.
- Yanık bölge en az 20 dakika boyunca soğuk (buzlu olmayan) akan su altında tutulur.
- Yüzük, saat gibi takılar şişlik oluşmadan çıkarılır.
- Yanığa yapışmış giysiler çekilip çıkarılmaz.
- Oluşan su kabarcıkları patlatılmaz.
- Yanık üzerine krem, diş macunu, yoğurt, salça gibi maddeler sürülmez.
- Yanık bölge temiz, nemli bir bezle örtülür. El ve ayak parmakları yanmışsa parmaklar ayrı ayrı sarılır; birlikte sarılmaz.
- Yaygın yanıklarda kişi şok yönünden izlenir, 112 aranır.
Elektrik Yanıklarında
- Yaralıya dokunmadan önce elektrik akımı kesilir (sigorta kapatılır) veya kuru tahta gibi yalıtkan bir cisimle kişi akımdan uzaklaştırılır.
- Solunum ve dolaşım kontrol edilir; gerekirse temel yaşam desteği uygulanır.
- Elektriğin giriş ve çıkış yaraları aranır.
Kimyasal Yanıklarda
Kimyasal madde bulaşmış giysiler çıkarılır, bölge bol suyla en az 15 – 20 dakika yıkanır. Göze kimyasal kaçmışsa göz bol suyla yıkanır.
Zehirlenmeler
En sık görülen zehirlenme yolu sindirim yoluyla (ağızdan) zehirlenmedir. Diğer yollar solunum, deri ve iğne (sokma, ısırma) yoluyladır.
Sindirim Yoluyla Zehirlenme
- 112 ve 114 Ulusal Zehir Danışma Merkezi aranır.
- Kişi kusturulmaya çalışılmaz (özellikle ilaç, çamaşır suyu, deterjan, petrol ürünleri gibi yakıcı maddelerde kusturmak zarar verir).
- Kişiye bir şey yedirilip içirilmez.
- Zehirlenmeye neden olan madde varsa kutusuyla birlikte sağlık ekibine verilir.
Solunum Yoluyla (Gaz) Zehirlenme
- İlk yardımcı önce kendi güvenliğini sağlar.
- Kapı ve pencereler açılarak ortam havalandırılır. Elektrik düğmelerine dokunulmaz, kibrit-çakmak yakılmaz.
- Kişi temiz havaya çıkarılır.
- Gerekirse temel yaşam desteği uygulanır.
Sıcak ve Soğuk Acilleri
Sıcak Çarpması
Uzun süre sıcağa maruz kalma sonucu vücut ısısının çok yükselmesidir.
- Kişi serin bir yere alınır, giysileri gevşetilir.
- Vücut ıslak bezlerle serinletilir.
- Bilinci açıksa su içirilir.
- Kişiye açık renkli, ince giysiler giydirilir; koyu renkli kıyafet giydirilmez.
- Çocuklar ve yaşlılar sıcaktan daha çabuk etkilenir.
Donma
- Kişi ılık bir ortama alınır, ıslak giysileri çıkarılır.
- Donmuş bölge ovalanmaz, sıcak suya veya ateşe tutulmaz; vücut ısısında ılık su ile yavaşça ısıtılır.
- Parmaklar arasına kuru gazlı bez konur.
- Kişiye alkol ve sigara verilmez.
Isırık ve Sokmalar
- Arı sokması: İğne görünüyorsa cımbızla değil tırnakla veya kart gibi bir cisimle sıyırarak çıkarılır. Bölgeye soğuk uygulama yapılır. Turnike uygulanmaz. Alerji (nefes darlığı, yüzde şişme) belirtisi varsa hemen 112 aranır.
- Akrep sokması: Kişi sakinleştirilir, hareket ettirilmez; sokulan yerin üzerine yaklaşık 15 dakika soğuk uygulama yapılır. Yara emilmez, kesilmez, turnike uygulanmaz.
- Yılan ısırması: Kişi hareket ettirilmez, ısırılan bölge kalp seviyesinin altında tutulur; yara kesilmez, emilmez.
- Kedi-köpek ısırması: Hafif yaralarda yara en az 5 dakika sabunlu suyla yıkanır, temiz bezle kapatılır ve kuduz riski için kişi mutlaka sağlık kuruluşuna yönlendirilir.
Sara (Epilepsi) Nöbeti
- Çevre güvenliği alınır; kişinin çarpabileceği sert ve tehlikeli cisimler uzaklaştırılır.
- Başının altına yumuşak bir şey konur.
- Kişinin hareketleri zorla engellenmez, kişi bağlanmaz.
- Ağzına bir şey konmaz, çenesi zorla açılmaya çalışılmaz.
- Nöbet sonrası kişi koma (yan yatış) pozisyonuna alınır ve dinlenmesi sağlanır.
- Nöbet 5 dakikadan uzun sürerse veya tekrarlarsa 112 aranır.
Özet
- Yanıkta en az 20 dakika soğuk akan su; kabarcık patlatılmaz, krem sürülmez.
- Elektrikte önce akım kesilir.
- Zehirlenmede kişi kusturulmaz; gaz zehirlenmesinde önce ortam havalandırılır.
- Sıcak çarpmasında serin ortam ve açık renkli ince giysi; donmada ovalama yok.
- Arı ve akrepte soğuk uygulama, turnike yok; köpek ısırığında 5 dakika sabunlu su.
- Sara nöbetinde ağza bir şey konmaz, çene zorla açılmaz.
Konuyu bitirdin mi?
İşaretle; ilerlemen kaydedilsin.