Yaralar
Yara, deri veya mukozanın bütünlüğünün bozulmasıdır. Kesik, delici, ezik, parçalı, ısırık ve sıyrık yaralar olabilir.
Ciddi Yaralar
- Kanaması fazla olan, derin yaralar
- Göz, yüz, el ve ayak yaraları
- Delici yaralar, ateşli silah yaraları
- Göğüs ve karın boşluğuna ulaşan yaralar
- Hayvan ısırıkları, kirli yaralar, içinde yabancı cisim bulunan yaralar
Tırnak kesiği gibi küçük yaralar ciddi yaralanma sayılmaz.
Yarada İlk Yardım
- Eldiven giyilir, kanama durdurulur.
- Küçük yaralar temiz suyla yıkanır, temiz bir bezle kapatılır.
- Yara içine saplanmış yabancı cisim çıkarılmaz; cisme dokunulmadan, etrafı rulo bezlerle desteklenerek sabitlenir.
- Yaraya krem, salça, kahve, toz gibi maddeler sürülmez.
Karın Yaralanmaları
- Delici karın yaralanmasında: Kişi sırtüstü yatırılır, dizleri bükülür. Saplanmış cisim çıkarılmaz. Dışarı çıkmış organlar içeri sokulmaya çalışılmaz; üzeri nemli, temiz bir bezle örtülür.
- Ezici (künt) karın yaralanmasında: Dışarıdan yara görülmese de iç kanama olabilir. Bilinç açık olsa bile ağızdan su verilmez.
Göğüs Yaralanmaları
Göğüse saplanmış cisim çıkarılmaz. Kişi bilinci açıksa yarı oturur pozisyona getirilir. Göğüste açık yara varsa (nefes alırken yaradan hava giriyorsa) yara bir yüzü kapalı şekilde örtülür.
Kafatası ve Omurga Yaralanmaları
- Kişi hareket ettirilmez; baş-boyun-gövde aynı eksende tutulur.
- Kişi kaldırılıp yürütülmeye çalışılmaz.
- Kulak veya burundan kan ya da açık renkli sıvı geliyorsa durdurulmaya çalışılmaz.
- Bilinci kapalıysa ve kusma tehlikesi varsa kişi birkaç kişiyle, baş-boyun-gövde ekseni bozulmadan yan çevrilir.
Kırık, Çıkık ve Burkulma
- Kırık: Kemik bütünlüğünün bozulmasıdır.
- Kapalı kırık: Deri sağlamdır.
- Açık kırık: Deri bütünlüğü bozulmuştur; kemik uçları dışarı çıkmış olabilir.
- Çıkık: Eklemi oluşturan kemiklerin yerinden çıkmasıdır.
- Burkulma: Eklemi saran bağların zorlanması veya yırtılmasıdır.
Vücuda şekil veren, hareketi sağlayan kemik, kas, bağ ve eklemlerin oluşturduğu sisteme kas-iskelet sistemi denir.
İlk Yardım
- Kırık bölge hareket ettirilmez, kemik yerine oturtulmaya çalışılmaz.
- Kırık bölge, alt ve üstündeki eklemleri de içine alacak şekilde atel ile tespit edilir (sabitlenir).
- Açık kırıkta yaranın üzeri temiz bezle kapatılır, dışarı çıkan kemik içeri itilmez.
- Yüzük, saat gibi takılar şişlik başlamadan çıkarılır.
- Burkulmada bölge dinlendirilir, soğuk uygulama yapılır ve yükseltilir.
Göze ve Kulağa Yabancı Cisim
- Göze yabancı cisim kaçarsa göz ovuşturulmaz. Bol suyla yıkanabilir. Göze batmış cisim çıkarılmaz. Göz yaralanmalarında ve kaynak ışığından etkilenme gibi durumlarda göz hareketleri birlikte olduğu için her iki göz birlikte kapatılır.
- Kulağa yabancı cisim kaçarsa müdahale edilmez; çıkarmaya çalışılmaz, tıbbi yardım istenir.
- Buruna kaçan cisim için kişiden burnunu sümkürmesi istenir; içeri doğru itilmez.
Kazazedenin Taşınması
Rentek Manevrası
Araç içindeki yaralıyı omuriliğine zarar vermeden çıkarmak için kullanılan tekniktir. İlk yardımcı yaralının arkasından kollarını koltuk altlarından geçirip bir kolunu tutar, baş-boyun-gövde eksenini koruyarak yaralıyı dışarı alır. Bilinci açık ve hayati tehlikesi olmayan yaralı araç içinde hareket ettirilmeden bekletilir.
Taşıma Teknikleri
- Sürükleme yöntemleri: Tek kişiyle, tehlikeli ortamdan hızla uzaklaştırmak için
- İtfaiyeci yöntemi (omuzda taşıma): Bilinci kapalı, omurga yaralanması olmayan kişiler için
- Kucakta taşıma, sırtta taşıma, destek vererek yürütme: Bilinci açık, hafif yaralılar için
- Sedye ile taşıma: Ağır yaralılar için
Taşıma sırasında kazazedenin bilinci ve solunumu sürekli izlenir; taşımada baş-boyun-gövde ekseni korunur.
Özet
- Saplanmış cisim çıkarılmaz, sabitlenir.
- Delici karın yaralanmasında dizler bükülür; ezici yaralanmada su verilmez.
- Omurga şüphesinde kişi hareket ettirilmez.
- Açık kırıkta deri bütünlüğü bozuktur; kırık atel ile sabitlenir.
- Kulağa kaçan cisme müdahale edilmez; göz yaralanmasında iki göz birlikte kapatılır.
- Araçtan çıkarmada Rentek manevrası, bilinci kapalı ve omurga yaralanması olmayan kişide itfaiyeci yöntemi.