Kolluk Kavramı
Kolluk, kamu düzenini ve güvenliğini korumak, suçları önlemek ve işlenen suçları adli makamlar adına araştırmakla görevli devlet gücüdür. Kolluk iki ana gruba ayrılır: genel kolluk ve özel kolluk.
Özel güvenlik ise bunlardan farklı bir yapıdır: kolluk değildir, kamu güvenliğini tamamlayıcı nitelikte bir hizmettir.
Genel Kolluk
Genel kolluk, ülkenin genel güvenlik ve asayişinden sorumlu olan ve her türlü suça karşı görevli kuvvetlerdir. Türkiye'de genel kolluk üç teşkilattan oluşur:
- Polis (Emniyet Genel Müdürlüğü) – Genellikle il ve ilçe merkezlerinde, belediye sınırları içinde
- Jandarma (Jandarma Genel Komutanlığı) – Polis görev alanı dışında kalan yerlerde
- Sahil Güvenlik (Sahil Güvenlik Komutanlığı) – Denizlerde, kıyılarda ve limanlarda
Bu üç teşkilat İçişleri Bakanlığına bağlıdır.
Dikkat
Millî İstihbarat Teşkilatı (MİT) bir istihbarat kuruluşudur; genel veya özel kolluk değildir.
Genel Kolluğun Başlıca Yetkileri
- Kimlik sorma ve kimlik tespiti
- Önleme araması – Hâkim kararıyla, gecikmesinde sakınca bulunan hâllerde mülki amirin yazılı emriyle yapılır.
- Adli arama – Suç işlendikten sonra delil elde etmek ve şüpheliyi yakalamak için yapılır.
- Yakalama ve gözaltına alma
- Men etme (bir işi yapmaktan alıkoyma)
- Zor ve silah kullanma
- Parmak izi ve fotoğraf alma
- İfade alma, olay yeri incelemesi
- Trafik hizmetleri
Önleme araması; konutta, yerleşim yerinde ve kamuya açık olmayan işyerlerinde ve bunların eklentilerinde yapılamaz. Bu yerlerde arama için ayrıca adli arama kararı gerekir.
Sınav Notu
Tutuklama kolluğun yetkisi değildir; tutuklamaya yalnızca hâkim karar verir.
Özel Kolluk
Özel kolluk, özel kanunlar çerçevesinde ve yalnızca belirli bir amaç için kurulan, kanunun kendisine verdiği belirli görevleri yapan birimlerdir. Her suça değil, kendi alanına giren konulara bakar.
Başlıca özel kolluk birimleri:
- Gümrük muhafaza memurları – Kaçakçılıkla mücadele, gümrük bölgeleri
- Orman muhafaza memurları – Orman suçları
- Belediye zabıtası – Belediye kuralları, pazar yerleri, işyeri denetimi
Dikkat
Sahil Güvenlik özel kolluk değil, genel kolluktur. Özel güvenlik görevlileri ise ne genel ne de özel kolluktur. "Hangisi özel kolluk sayılamaz?" sorularında en sık çıkan iki cevap budur.
Özel Güvenlik
5188 sayılı Kanun'un 1. maddesine göre özel güvenlik hizmetleri, kamu güvenliğini tamamlayıcı niteliktedir. Yani özel güvenlik genel kolluğun yerine geçmez, onu destekler.
Özel güvenlik ile genel kolluk arasındaki temel farklar:
- Genel kolluk her yerde ve her zaman görevlidir; özel güvenlik görevlisi yetkilerini sadece görevli olduğu süre içinde ve görev alanında kullanabilir.
- Genel kolluk kamu görevlisidir; özel güvenlik görevlisi iş sözleşmesiyle çalışan bir işçidir.
- Özel güvenlik görevlisinin yetkileri 5188 sayılı Kanun'un 7. maddesinde tek tek sayılmıştır; sayılmayan yetkiyi kullanamaz.
- Gözaltı, kimlik tespiti, ifade alma, parmak izi alma, önleme araması, olay yeri incelemesi gibi yetkiler yalnızca genel kolluğa aittir.
- Özel güvenlik görevlisi yakaladığı kişiyi ve el koyduğu eşyayı genel kolluğa teslim eder.
Görev Alanı Dışında Özel Güvenlik Görevlisi
Görev alanı dışında ya da görev saati dışında özel güvenlik görevlisinin özel bir yetkisi yoktur. Bu durumda o da sıradan bir vatandaş gibidir. Örneğin, sokakta suçüstü hâlinde gördüğü birini her vatandaş gibi CMK 90'a göre yakalayabilir; ama kimlik soramaz, arama yapamaz.
Mülki Amirler ve Genel Kolluğun Emirleri
Özel güvenlik birimleri ve görevlileri, kamu güvenliği için mülki amirlerin (vali, kaymakam) ve genel kolluk amirlerinin kanuna uygun emirlerini yerine getirmek zorundadır. Mülki amirler, özel güvenlik tedbirlerini denetleyebilir ve yetersiz bulursa ek tedbirler aldırabilir (5188 md. 6).
Genel kolluk görevlileri görev için özel güvenlik görevli alanlara (okul, AVM, fabrika vb.) her zaman girebilir. Özel güvenlik görevlisi genel kolluğun görevini engelleyemez; silahını emanete alamaz.
KAAN Uygulaması
KAAN, "Genel Kolluk – Özel Güvenlik İşbirliği ve Entegrasyonu" uygulamasıdır. Emniyet Genel Müdürlüğü Özel Güvenlik Denetleme Başkanlığı tarafından yürütülür ve özel güvenlik görevlileri tarafından cep telefonu uygulaması olarak kullanılır.
KAAN'ın amaçları:
- Genel kolluk ile özel güvenlik arasında etkin koordinasyon sağlamak
- Suçları işlenmeden önlemek
- Olaylar hakkında genel kolluğa hızlı bilgi akışı sağlamak
- Devam eden olaylara süratle müdahale edilmesine yardımcı olmak
- Delillerin korunmasını ve genel kolluğa teslimini sağlamak
Sınav Notu
"Genel kolluğun görev alanını genişletmek" KAAN'ın amaçlarından değildir.
Özet
- Genel kolluk: Polis, Jandarma, Sahil Güvenlik.
- Özel kolluk: Gümrük muhafaza, orman muhafaza, belediye zabıtası gibi belirli amaçlı birimler.
- Özel güvenlik kolluk değildir; kamu güvenliğini tamamlayıcı bir hizmettir.
- Tutuklama hâkimin, gözaltı ve kimlik tespiti genel kolluğun yetkisidir.
- Görev alanı dışında özel güvenlik görevlisi vatandaş statüsündedir.
- KAAN, genel kolluk ile özel güvenlik arasındaki iletişim ve işbirliği uygulamasıdır.