5188 Sayılı Kanun Hakkında Temel Bilgiler
- Tam adı: Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanun
- Kabul tarihi: 10 Haziran 2004
- Resmî Gazete'de yayımı ve yürürlük: 26 Haziran 2004 (Sayı: 25504)
- Yürürlükten kaldırdığı kanun: 1981 tarihli ve 2495 sayılı "Bazı Kurum ve Kuruluşların Korunması ve Güvenliklerinin Sağlanması Hakkında Kanun"
- Uygulama yönetmeliği: 7 Ekim 2004'te yayımlanan "Özel Güvenlik Hizmetlerine Dair Kanunun Uygulanmasına İlişkin Yönetmelik"
Kanun yürürlüğe girdikten sonra birçok kez değiştirilmiştir. Son yıllardaki önemli değişikliklerden biri, 2024 yılında 7533 sayılı Kanun ile görevlilerde aranan şartlara (md. 10) ilişkin yapılan düzenlemedir.
Sınav Notu
Kanunun amacı, kamu güvenliğini tamamlayıcı mahiyetteki özel güvenlik hizmetlerinin yerine getirilmesine ilişkin esas ve usulleri belirlemektir.
Özel Güvenlik İzni (md. 3)
Kişilerin veya kurumların özel güvenlik hizmeti alabilmesi için özel güvenlik izni alması gerekir. Bu izin, İl Özel Güvenlik Komisyonunun kararı üzerine valinin onayı ile verilir.
Özel güvenlik üç şekilde sağlanabilir:
- Özel güvenlik görevlisi istihdam ederek (kişi koruma dahil)
- Kurum veya kuruluş bünyesinde özel güvenlik birimi kurarak
- Özel güvenlik şirketinden hizmet satın alarak
Bu üç yoldan hangisinin seçileceğine izni isteyen kişi veya kuruluş karar verir ve başvurusunda belirtir.
Valilik, başvuruyu değerlendirirken hizmet verilecek yerin coğrafi konumu, niteliği, risk durumu, çevre güvenliği gibi unsurlara bakar; çalıştırılacak görevlilerin sayısını ve silahlı/silahsız durumunu değerlendirir.
Geçici ve Acil Hâller
Aşağıdaki durumlarda komisyon kararı aranmaksızın, doğrudan valilik tarafından özel güvenlik izni verilebilir:
- Toplantı, konser, sahne gösterisi ve benzeri etkinlikler
- Para ve değerli eşya nakli
- Diğer geçici veya acil durumlar
Dikkat
Bir banka şubesinin sürekli güvenliği geçici bir hâl değildir; normal izin usulüne (komisyon kararı + vali onayı) tabidir.
Silah ve Teçhizat
Komisyon, koruma ve güvenlik hizmetinde kullanılacak silah ve teçhizatın azami miktarını ve niteliğini belirlemeye yetkilidir. Telsiz, cop, kelepçe gibi teçhizat bu kapsamdadır. Zararlı gaz gibi maddeler izin verilebilecek teçhizattan değildir.
Özel Güvenlik Uygulamasının Sona Erdirilmesi
Geçici hâller dışındaki özel güvenlik uygulaması, en az bir ay önce başvurulması şartıyla komisyonun kararı ve valinin onayı ile sona erdirilebilir.
İl Özel Güvenlik Komisyonu (md. 4)
Her ilde bir özel güvenlik komisyonu bulunur.
Başkan: Valinin görevlendireceği bir vali yardımcısı
Üyeler:
- İl emniyet müdürlüğü temsilcisi
- İl jandarma komutanlığı temsilcisi
- Ticaret odası başkanlığı temsilcisi
- Sanayi odası başkanlığı temsilcisi (sanayi odası olmayan illerde ticaret ve sanayi odası temsilcisi)
- İzin verilmesi veya iznin kaldırılması görüşülürken, başvuran kişi veya kuruluşun temsilcisi de üye olarak katılır.
Karar alma:
- Kararlar oy çokluğu ile alınır.
- Oyların eşitliği hâlinde başkanın bulunduğu taraf çoğunluk sayılır.
- Çekimser oy kullanılamaz.
Sınav Notu
Gümrük muhafaza, Cumhuriyet başsavcılığı veya özel güvenlik şirketi temsilcisi komisyonda yer almaz.
Komisyonun Görevleri
- Özel güvenlik izni taleplerini karara bağlamak
- Bulundurulabilecek silah ve teçhizatın sayısını ve niteliğini belirlemek
- Para ve değerli eşya nakli veya geçici koruma hizmetlerinde kullanılmak üzere şirketlere ve eğitimde kullanılmak üzere eğitim kurumlarına silah izni verilmesini karara bağlamak
- Koruma ve güvenlik hizmetinin yerine getirileceği alanı belirlemek ve zorunlu hâllerde görev alanını genişletmek
- Görevin özelliği gerektiriyorsa görevlilerin sivil kıyafetle çalışmasına izin vermek
- Özel güvenlik uygulamasının sona erdirilmesine ilişkin talepleri karara bağlamak
- Denetim sonucunda, valinin talebi üzerine alınacak tedbirleri kararlaştırmak
Dikkat
Görevlilerin güvenlik soruşturmasını komisyon yapmaz; bu iş valilik tarafından yürütülür.
Özel Güvenlik Şirketleri (md. 5)
- Şirketlerin özel güvenlik alanında faaliyette bulunması İçişleri Bakanlığının iznine tabidir.
- Şirketin hisseleri nama yazılı olmalı, faaliyet alanı münhasıran koruma ve güvenlik hizmeti olmalıdır.
- Şirketlerin açtığı şubeler ve hisse devirleri bir ay içinde bildirilir.
- Yabancı kişilerin şirket kurması ve yabancı şirketlerin hizmet vermesi karşılıklılık (mütekabiliyet) esasına bağlıdır.
- Şirket yöneticilerinde yükseköğrenim mezuniyeti ve özel güvenlik temel eğitimini tamamlamış olma şartı aranır.
- Yönetici kanundaki şartları kaybederse ve iki ay içinde yenisi atanmazsa şirketin faaliyet izni iptal edilir.
Güvenlik Sorumlusu
Özel güvenlik birimlerinde, şirketlerin şubelerinde ve 15 veya daha fazla özel güvenlik görevlisi çalıştırılan yerlerde en az bir güvenlik sorumlusu belirlenir. Güvenlik sorumlusunda 10. maddedeki şartlara ek olarak en az ön lisans mezuniyeti aranır ve özel güvenlik kimlik kartı bulunmalıdır.
Alarm İzleme Merkezleri
Alarm izleme merkezi kurmak ve işletmek için valilikten yeterlilik belgesi alınması zorunludur.
Ek Tedbirler ve Denetim
- Mülki amirler, kamu güvenliği bakımından özel güvenlik tedbirlerini denetleyebilir ve yetersiz bulursa ek tedbirler aldırabilir (md. 6).
- İçişleri Bakanlığı ve valilikler, özel güvenlik birimlerini, şirketleri ve eğitim kurumlarını her zaman denetleyebilir (md. 22). Denetimin önceden haber verilmesi zorunlu değildir.
- Denetimde tespit edilen eksiklikler verilen süre içinde giderilir.
Özel Güvenlik Mali Sorumluluk Sigortası (md. 21)
Görevlilerin üçüncü kişilere verebileceği zararlara karşı, görevli istihdam eden özel hukuk tüzel kişileri ve özel güvenlik şirketleri mali sorumluluk sigortası yaptırmak zorundadır. Kamu kurum ve kuruluşları için bu zorunluluk yoktur.
Özet
- 5188 sayılı Kanun 26 Haziran 2004'te yürürlüğe girdi; 2495 sayılı Kanunu kaldırdı.
- İzin: komisyon kararı + vali onayı. Geçici hâllerde (konser, toplantı, para nakli) doğrudan valilik.
- Komisyon başkanı vali yardımcısıdır; çekimser oy kullanılamaz, eşitlikte başkanın tarafı üstün gelir.
- Sona erdirme için en az 1 ay önce başvuru gerekir.
- 15 ve üzeri görevli olan yerde güvenlik sorumlusu (en az ön lisans) zorunludur.
- Şirketlerde yabancılar için mütekabiliyet esastır.