Özel Güvenlik Görevlisi ve İş Kanunu
Özel güvenlik görevlisi bir işçidir; işvereniyle arasında iş sözleşmesi vardır. 5188 sayılı Kanun görevlinin yetki ve sorumluluklarını düzenler ama çalışma süresi, ücret, izin gibi konularda ayrıntılı hüküm içermez. Bu konularda 4857 sayılı İş Kanunu uygulanır.
İki kanunun birlikte uygulandığı önemli noktalar:
- Görevli greve katılamaz (5188 md. 17), işveren de onu lokavt nedeniyle işten uzaklaştıramaz (5188 md. 18).
- Görevli koruma ve güvenlik dışında başka işte çalıştırılamaz (5188 md. 16).
Çalışma Süreleri
- Haftalık çalışma süresi en fazla 45 saattir. Aksi kararlaştırılmamışsa bu süre haftanın çalışılan günlerine eşit bölünür.
- Taraflar anlaşarak haftalık süreyi günlere farklı dağıtabilir; ancak günlük çalışma 11 saati aşamaz.
- Gece çalışması (20.00 – 06.00 arası) kural olarak 7,5 saati geçemez.
- İşçiye haftada en az 24 saat kesintisiz dinlenme (hafta tatili) verilir.
Fazla Çalışma (Fazla Mesai)
- Haftalık 45 saati aşan çalışmalar fazla çalışmadır.
- Fazla çalışmanın her saati için ücret, normal saat ücretinin %50 fazlasıyla (yüzde elli zamlı) ödenir.
- Sözleşmede haftalık süre 45 saatin altında belirlenmişse, bu süreyi aşıp 45 saate kadar yapılan çalışmalar fazla sürelerle çalışmadır ve %25 zamlı ödenir.
- Fazla çalışma için işçinin onayı alınır. Bir yılda yapılabilecek fazla çalışma 270 saati aşamaz.
Serbest Zaman
İşçi isterse fazla çalışma ücreti yerine serbest zaman (izin) kullanabilir:
- Fazla çalışılan her saat için 1 saat 30 dakika
- Fazla sürelerle çalışılan her saat için 1 saat 15 dakika
Serbest zaman altı ay içinde, işçinin çalışma süreleri içinde ve ücretinde kesinti yapılmadan kullandırılır.
Sınav Notu
Fazla çalışma ücreti normal ücretin %50 fazlasıdır. İşçi ücret yerine serbest zaman isteyebilir.
Yıllık Ücretli İzin
İşyerinde işe başladığı günden itibaren, deneme süresi de dahil olmak üzere en az bir yıl çalışmış olan işçi yıllık ücretli izne hak kazanır.
İzin süreleri (kıdeme göre):
- 1 yıldan 5 yıla kadar (5 yıl dahil): en az 14 gün
- 5 yıldan fazla, 15 yıldan az: en az 20 gün
- 15 yıl (dahil) ve daha fazla: en az 26 gün
18 ve daha küçük yaştaki işçilere ve 50 ve daha büyük yaştaki işçilere verilecek izin 20 günden az olamaz.
Diğer kurallar:
- Yıllık izin hakkından vazgeçilemez.
- İzin işveren tarafından bölünemez. Ancak taraflar anlaşırsa, bir bölümü 10 günden az olmamak üzere bölümler hâlinde kullanılabilir. (2016'dan önce izin en fazla üçe bölünebiliyordu; bu sınır kaldırılmıştır.)
- İzin süreleri sözleşmeyle artırılabilir, azaltılamaz.
Örnek
12 yıldır çalışan bir görevlinin yıllık izni en az 20 gündür. Taraflar anlaşırsa bu izin 2 + 10 + 5 + 3 gün gibi, bir bölümü en az 10 gün olacak şekilde parçalar hâlinde kullanılabilir.
İşçinin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı (md. 24)
İşçi, aşağıdaki durumlarda bildirim süresini beklemeden iş sözleşmesini feshedebilir:
Sağlık Sebepleri
- İşin niteliğinden doğan bir sebeple işçinin sağlığı veya yaşayışı için tehlike varsa
Ahlak ve İyi Niyet Kurallarına Aykırılık
- İşverenin işçiyi yanıltması (sözleşme şartları konusunda)
- İşverenin işçiye veya ailesine hakaret, sataşma, tehdit, cinsel taciz
- İşçinin ücretinin kanun veya sözleşme hükümlerine uygun olarak hesap edilmemesi veya ödenmemesi
Zorlayıcı Sebepler
- İşyerinde işçiyi bir haftadan fazla çalışmaktan alıkoyan zorlayıcı bir sebebin ortaya çıkması
Örnek
Haftada 60 saat çalıştırılan ve fazla mesai ücreti ödenmeyen görevli, iş sözleşmesini haklı nedenle derhal feshedebilir ve şartları varsa kıdem tazminatı talep edebilir.
İşverenin işçiden kendi işi dışında küçük bir hizmet (örneğin çay getirmesi) istemesi tek başına haklı fesih sebebi değildir. Ancak özel güvenlik görevlisinin koruma ve güvenlik dışında başka işte çalıştırılması 5188 sayılı Kanun'a göre yasaktır ve işverene idari para cezası uygulanır.
İşverenin Haklı Nedenle Derhal Fesih Hakkı (md. 25)
İşveren, aşağıdaki durumlarda bildirim süresini beklemeden iş sözleşmesini feshedebilir:
- Devamsızlık: İşçinin işveren izni veya haklı bir sebep olmadan ardı ardına 2 iş günü, veya bir ay içinde 2 defa herhangi bir tatil gününden sonraki iş günü, ya da bir ayda 3 iş günü işine devam etmemesi
- İşçinin yapmakla ödevli olduğu görevleri kendisine hatırlatıldığı hâlde yapmamakta ısrar etmesi
- İşverenin veya ailesinin şeref ve namusuna dokunacak sözler söylemesi, asılsız ihbar ve isnatlarda bulunması
- İşverene veya başka bir işçiye sataşması, işyerinde sarhoş veya uyuşturucu etkisinde gelmesi
- Doğruluk ve bağlılığa uymayan davranışlar (hırsızlık, güveni kötüye kullanma, iş sırlarını açıklama)
- İşçinin kendi isteği veya savsaması sonucu işin güvenliğini tehlikeye düşürmesi veya işyerine önemli zarar vermesi
- İşçinin sağlık sebepleri veya gözaltı/tutukluluk nedeniyle kanunda belirtilen süreleri aşan devamsızlığı
Özet
- Özel güvenlik görevlisi işçidir; çalışma koşulları 4857 sayılı İş Kanunu'na tabidir.
- Haftalık en fazla 45 saat; günlük en fazla 11 saat; gece en fazla 7,5 saat.
- Fazla çalışma %50 zamlı; işçi isterse her saat için 1,5 saat serbest zaman kullanabilir.
- Yıllık izin için 1 yıl çalışmak gerekir: 14 / 20 / 26 gün. 18 yaş ve altı, 50 yaş ve üstü en az 20 gün.
- İzin, bir bölümü en az 10 gün olmak üzere bölünebilir.
- İşveren, ardı ardına 2 iş günü devamsızlıkta haklı nedenle feshedebilir.
- Ücreti ödenmeyen işçi haklı nedenle derhal fesih yapabilir.