Özel Güvenlik Hukuku ve Kişi Hakları

Yasaklar, Cezalar ve Sorumluluk

Grev ve lokavt, başka işte çalıştırma yasağı, kamu görevlisi gibi cezalandırma, adli suçlar, idari yaptırımlar ve kimlik kartı iptali.

  • 5 dk okuma

Yasaklar (md. 16, 17, 18)

5188 sayılı Kanun, özel güvenlik görevlileri için üç önemli yasak/güvence öngörür:

  • Başka işte çalıştırma yasağı (md. 16): Özel güvenlik görevlileri, kanunda belirtilen koruma ve güvenlik hizmetleri dışında başka bir işte çalıştırılamaz. Örneğin görevliye temizlik, sekreterlik, şoförlük, çay servisi gibi işler yaptırılamaz.
  • Grev yasağı (md. 17): Özel güvenlik görevlileri greve katılamaz.
  • Lokavt güvencesi (md. 18): Özel güvenlik görevlileri lokavt nedeniyle işten uzaklaştırılamaz.

Sınav Notu

"Grev yapamaz, lokavtla uzaklaştırılamaz, başka işte çalıştırılamaz" ifadelerinin üçü de doğrudur.

Cezai Sorumluluk (md. 23)

  • Özel güvenlik görevlileri, görevleriyle bağlantılı olarak işledikleri suçlardan dolayı kamu görevlisi gibi cezalandırılır.
  • Özel güvenlik görevlilerine karşı görevleri dolayısıyla suç işleyenler, kamu görevlisine karşı suç işlemiş gibi cezalandırılır.

Örnek: Para nakli sırasında birlikte görev yaptığı arkadaşına saldırıp taşınan değerli eşyayı çalan görevli; hem göreviyle bağlantılı suç işlediği için kamu görevlisi gibi, hem de bir özel güvenlik görevlisine görevi sırasında saldırdığı için kamu görevlisine karşı suç işlemiş gibi cezalandırılır.

Görevli kamu görevlisi gibi cezalandırıldığı için görevi kötüye kullanma, görevi ihmal, zor kullanma yetkisine ilişkin sınırın aşılması gibi durumlarda daha ağır sorumluluk doğabilir.

Adli Suçlar (md. 19)

Aşağıdaki fiiller adli suç olup hapis veya adli para cezası gerektirir. Bu suçların muhatabı genellikle görevliyi çalıştıran kişi, kurum veya şirket yetkilileridir:

  • İzin almadan özel güvenlik görevlisi istihdam etmek
  • İzin almadan özel güvenlik birimi kurmak veya şirket olarak faaliyet göstermek
  • Çalışma izni olmayan kişileri özel güvenlik görevlisi olarak çalıştırmak (silahlı ise ceza artar)
  • Özel güvenlik mali sorumluluk sigortası yaptırmadan görevli istihdam etmek

Dikkat

"Mali sorumluluk sigortası yaptırmadan görevli çalıştırmak" kanunda adli suç olarak düzenlenmiştir; idari para cezası değildir.

İdari Yaptırımlar (md. 20)

İdari para cezalarına mahallin mülki amiri (vali/kaymakam) karar verir. Ceza miktarları her yıl yeniden değerleme oranında güncellendiği için burada tutar verilmemiştir; önemli olan hangi fiilin hangi yaptırıma bağlandığını bilmektir.

Görevliyi Doğrudan İlgilendirenler

  • Kimlik kartını başkasına kullandırmak veya ateşli silahını görev alanı dışında / kanuna aykırı kullanmak: İdari para cezası verilir ve görevlinin kimlik kartı valilikçe iptal edilir.
  • Mülki amirin veya genel kolluk amirinin kanuni emirlerini yerine getirmemek ya da görevi sırasında öğrendiği bir suçu genel kolluğa bildirmemek: İlgili görevli ve yöneticiler bir yıl süreyle özel güvenlik alanında görev alamaz.
  • Yetkili genel kolluğa görevini yapmasını engellemek amacıyla direnmek, cebir veya tehdit kullanmak, görevi dışında üniformasıyla toplantı ve gösteri yürüyüşlerine katılmak gibi fiiller de kimlik kartının iptali sonucunu doğurur.

İşvereni / Kurumu İlgilendirenler

  • Mülki amirin istediği ek tedbirleri almamak: idari para cezası
  • Denetimde tespit edilen eksiklikleri verilen sürede gidermemek: idari para cezası
  • Denetimde haklı bir sebep olmadan sorumlu kişiyi hazır bulundurmamak, istenen bilgi ve belgeleri vermemek: idari para cezası
  • Görevliyi koruma ve güvenlik dışında başka işte çalıştırmak, üniforma giydirmemek, izin verilenden fazla veya farklı teçhizat vermek: her ihlal için idari para cezası
  • Göreve başlayan veya ayrılan görevliyi 15 gün içinde valiliğe bildirmemek: idari para cezası
  • Şirketlerin üçüncü kişilere verdiği koruma ve güvenlik hizmetlerini bildirmemek: idari para cezası

Sınav Notu

Kanunda lokavt sebebiyle görevlinin işten uzaklaştırılmasına özel bir ceza öngörülmemiştir; bu bir yasaktır. "Göreve geç gelmek" de 5188 sayılı Kanun'da idari para cezası gerektiren fiiller arasında sayılmamıştır (iş hukuku açısından değerlendirilir).

Bekçi, Danışman Gibi Unvanlarla Çalıştırma

Kişi, kurum veya kuruluşların; özel güvenlik izni almadan bekçi, danışman gibi unvanlarla ya da üniformaya benzer kıyafetler giydirerek kişileri özel güvenlik yetkileri kullanacak şekilde çalıştırması hukuka aykırıdır.

Denetim (md. 22)

İçişleri Bakanlığı ve valilikler, özel güvenlik hizmetlerini her zaman denetleyebilir. Denetimin amacı; izinlerin ve faaliyetin mevzuata uygunluğunu, görevlilerin şartları taşıyıp taşımadığını, eğitim ve silah durumunu tespit etmektir. Görevlilerin ekonomik ve sosyal haklarının (ücret, mesai vb.) düzenlenip düzenlenmediği bu denetimin konusu değildir; bu konular iş hukuku kapsamında incelenir.

Faaliyetin amaç dışına çıkması, suç kaynağı hâline gelmesi veya terör örgütleriyle irtibat tespit edilmesi hâlinde faaliyet izni iptal edilir.

Kimlik Kartı İptali Gerektiren Durumlar

  • Görevde aranan şartlardan birinin kaybedilmesi (örneğin kasten işlenen bir suçtan 1 yıl veya daha fazla hapis cezası alınması)
  • Kimlik kartının başkasına kullandırılması
  • Ateşli silahın görev alanı dışına çıkarılması veya kanuna aykırı kullanılması
  • Genel kolluğun görevini yapmasını engellemek için direnme, cebir ya da tehdit
  • Görevi dışında üniformayla toplantı ve gösteri yürüyüşlerine katılmak

Özet

  • Grev yasak, lokavtla uzaklaştırma yasak, başka işte çalıştırma yasak.
  • Görevle bağlantılı suçlarda görevli kamu görevlisi gibi cezalandırılır; görevliye karşı suç kamu görevlisine karşı işlenmiş sayılır.
  • İzinsiz istihdam, çalışma izni olmayanı çalıştırma ve sigortasız istihdam adli suçtur.
  • Kimlik kartını başkasına kullandırma: idari para cezası + kart iptali.
  • Suçu genel kolluğa bildirmemek: 1 yıl özel güvenlik alanında görev alamama.
  • İdari para cezasını mülki amir verir.
Konuyu bitirdin mi? İşaretle; ilerlemen kaydedilsin.