Yetkilerin Kaynağı
Özel güvenlik görevlisinin yetkileri 5188 sayılı Kanun'un 7. maddesinde tek tek sayılmıştır. Bu liste sınırlıdır: maddede yazmayan bir yetki, işveren istese bile kullanılamaz. Yetkinin kaynağı işveren değil, kanundur.
Yetkilerin kullanılabilmesi için üç şart bir arada bulunmalıdır:
- Görevli görev alanı içinde olmalıdır.
- Görevli görev süresi içinde (o saatte görevli) olmalıdır.
- Özel güvenlik kimlik kartı herkes tarafından görülebilecek şekilde yakasında takılı olmalıdır.
Unutmayın
Kimlik kartı görünür şekilde takılı olmayan görevli, 7. maddedeki yetkilerin hiçbirini kullanamaz. Görevlinin ikamet ettiği il ise yetki şartlarından biri değildir.
Madde 7: Yetkiler Tek Tek
a) Girişlerde Kontrol
Koruma ve güvenliğini sağladıkları alanlara girmek isteyenleri:
- duyarlı kapıdan (kapı tipi metal dedektörü) geçirme,
- üstlerini detektörle (el dedektörü) arama,
- eşyalarını X-ray cihazından veya benzeri güvenlik sistemlerinden geçirme.
Burada araç ve cihazlarla yapılan bir kontrol söz konusudur; elle üst araması yetkisi bu bentte yoktur.
b) Etkinliklerde ve Törenlerde
Toplantı, konser, spor müsabakası, sahne gösterisi ve benzeri etkinlikler ile cenaze ve düğün törenlerinde:
- kimlik sorma,
- duyarlı kapıdan geçirme, üstlerini detektörle arama, eşyalarını X-ray veya benzeri sistemlerden geçirme.
c) Suçüstü Yakalama
CMK 90. madde uyarınca yakalama. Suç işlenirken veya işlendikten hemen sonra görülen kişi (suçüstü) yakalanabilir.
d) Aranan Kişileri Yakalama
Görev alanında, haklarında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişileri yakalama ve arama.
e) Konut ve İşyerine Girme
Yangın, deprem gibi tabii afet durumlarında ve imdat istenmesi hâlinde, görev alanındaki işyeri ve konutlara girme.
f) Toplu Ulaşım Tesislerinde
Hava meydanı, liman, gar, istasyon ve terminal gibi toplu ulaşım tesislerinde:
- kimlik sorma,
- duyarlı kapıdan geçirme, üstlerini detektörle arama, eşyalarını X-ray veya benzeri sistemlerden geçirme.
g) Suç Eşyasını Emanete Alma
Aramalar sırasında bulunan suç teşkil eden veya delil olabilecek ya da suç teşkil etmemekle birlikte tehlike doğurabilecek eşyayı, genel kolluğa derhal bildirmek kaydıyla emanete alma.
h) Kayıp Eşyayı Emanete Alma
Terk edilmiş ve bulunmuş eşyayı emanete alma. Eşya sahibine iade edilirken teslim-tesellüm tutanağı düzenlenir.
ı) Tehlikeden Korumak İçin Yakalama
Kişinin vücudu veya sağlığı bakımından mevcut bir tehlikeden korunması amacıyla yakalama. (Örneğin intihara teşebbüs eden ya da kendisine zarar verecek durumdaki kişi.)
j) Olay Yerini Koruma
Olay yerini ve delilleri koruma altına alma; bu amaçla CMK 168. madde uyarınca yakalama. (Olay yerinde düzeni bozan, soruşturmayı engelleyen kişinin yakalanması.)
k) Zor Kullanma
Türk Medeni Kanunu md. 981, Borçlar Kanunu md. 52 ve Türk Ceza Kanunu md. 24 ve 25 uyarınca zor kullanma.
Sınav Notu
Zor kullanma yetkisi bu kanunlardan doğar. Polis Vazife ve Salahiyet Kanunu, Anayasa md. 19 veya Türk Ticaret Kanunu özel güvenlik görevlisine zor kullanma yetkisi vermez.
Kimlik Sorma Yetkisinin Sınırı
Kimlik sorma yetkisi yalnızca iki durumda vardır:
- Toplantı, konser, spor müsabakası, sahne gösterisi ve benzeri etkinlikler ile cenaze ve düğün törenleri (7/b)
- Hava meydanı, liman, gar, istasyon ve terminal gibi toplu ulaşım tesisleri (7/f)
Bunların dışındaki yerlerde (AVM, fabrika, site, kamu binası vb.) görevli, gelen kişiye kim olduğunu ve kime geldiğini sorabilir; ancak kimlik ibrazına zorlayamaz. Kimlik kartının fotokopisini almak veya bilgilerini rızası olmadan kaydetmek kişisel verilerin korunması mevzuatına aykırıdır.
Dikkat
"Kimlik sorma" ile "kimlik tespiti" farklıdır. Kimlik tespiti (kimliği belirlemek için kişiyi götürme, kayıtlarla karşılaştırma) yalnızca genel kolluğun yetkisidir.
Elle Üst Araması
Özel güvenlik görevlisinin genel bir elle üst arama yetkisi yoktur. Kapıda yapılan kontrol duyarlı kapı, el dedektörü ve X-ray gibi cihazlarla yapılır.
İstisnalar:
- Spor müsabakalarında ve ÖSYM sınavlarında, ilgili özel kanunlara göre genel kolluğun gözetiminde elle arama yapılabilir.
- Yakalanan bir kişinin kendisine veya başkalarına zarar vermesini önlemek için kaba üst araması yapılabilir.
Cihazdan uyarı alınan ve aranmayı kabul etmeyen kişi içeri alınmaz. Kişi ısrar ederse genel kolluğa haber verilir.
Ruhsatlı Silah ile Gelen Kişi
Kontrol sırasında kişinin üzerinde adına ruhsatlı silah tespit edilirse, özel güvenlik görevlisinin bu silahı zorla emanete alma yetkisi yoktur. Ruhsat kontrol edilir; görev yerinin kuralları gereği silahla girilemiyorsa kişi silahla içeri alınmaz.
Ruhsatı ibraz edilemeyen silah tespit edildiğinde ise suç söz konusudur: genel kolluk derhal bilgilendirilir, kişi yakalanır, silah genel kolluğa teslim edilmek üzere emanete alınır ve tutanakla teslim edilir.
Özel Güvenlik Görevlisinin Yetkisi Olmayan İşlemler
Aşağıdakiler yalnızca genel kolluğun veya adli makamların yetkisindedir; özel güvenlik görevlisi bunları yapamaz:
- Gözaltına alma, nezarethanede tutma
- Kimlik tespiti
- İfade alma, şüpheliyi sorgulama
- Soruşturma yapma, delilleri inceleme, olay yeri incelemesi
- Parmak izi ve fotoğraf alma
- Önleme araması, konutta arama
- Genel kolluk görevlisinin silahını emanete alma
- Şüpheliyi karakola veya adliyeye götürme (sevk etme)
- İdari yaptırım tutanağı düzenleme
- Trafik hizmetleri
- Kişisel verileri rıza olmadan kaydetme
Özet
- Yetkiler 5188 md. 7'de sınırlı olarak sayılmıştır; kaynağı kanundur.
- Üç şart: görev alanı + görev süresi + yakada görünür kimlik kartı.
- Kimlik sorma yalnızca etkinlikler, cenaze-düğün ve toplu ulaşım tesislerinde.
- Yakalama: suçüstü (CMK 90), yakalama emri / mahkûmiyet kararı olan kişi, tehlikeden koruma ve olay yerini koruma (CMK 168) için.
- Genel elle arama yetkisi yoktur; gözaltı, ifade alma, parmak izi, soruşturma yasaktır.