Özel Güvenlik Hukuku ve Kişi Hakları

Suçla Karşılaşınca Yapılacaklar ve Yakalama

Suça el koyma, olay yerini koruma, yakalama türleri, emanete alma ve sınavda sık çıkan örnek olaylar.

  • 5 dk okuma

Suçla Karşılaşan Görevlinin Görevleri

Görev alanında işlenmiş veya işlenmekte olan bir suçla karşılaşan özel güvenlik görevlisi, uygulama yönetmeliğine göre şunları yapar:

  1. Suça el koyar.
  2. Suçun devam etmesini önler.
  3. Şüphelileri tespit eder ve yakalar.
  4. Olay yerini ve delilleri korur.
  5. Olayı en seri vasıtayla genel kolluğa bildirir; yakalanan kişiyi ve el konulan eşyayı genel kolluğa teslim eder.
  6. Genel kolluk talep ederse soruşturma ve delil toplama işlemlerine yardım eder.

Unutmayın

Zor kullanma ve yakalama yetkilerinin kullanılmasını gerektiren olaylar en seri vasıtayla yetkili genel kolluğa bildirilir; yakalanan kişi ve zapt edilen eşya genel kolluğa teslim edilir (5188 md. 9). Teslim derhal / en kısa sürede yapılır.

Olay Yerinin Korunması

Bir olay meydana geldiğinde görevlinin ilk yapması gereken iş olay yerini korumaktır. Amaç, delillerin kaybolmasını, bozulmasını veya değiştirilmesini önlemektir.

Olay yerinde dikkat edilecekler:

  • Varsa yaralılar için ilk yardım yapılır, 112 aranır. Can güvenliği her şeyden önce gelir.
  • Olay yeri şerit veya uygun bir yöntemle çevrilir, ilgisiz kişiler uzak tutulur.
  • Delillere dokunulmaz, yerleri değiştirilmez, toplanmaz.
  • Olay yerine giren-çıkan kişiler not edilir.
  • Görgü tanıklarının isimleri ve iletişim bilgileri not edilir (ifade alınmaz).
  • Şüphelinin eşkâli, kaçış yönü, kullandığı araç not edilir.
  • Genel kolluk geldiğinde bilgi verilir, olay yeri teslim edilir.

Dikkat

Delil toplamak, delilleri incelemek, olay yeri incelemesi yapmak ve mağdurun veya şüphelinin ifadesini almak özel güvenlik görevlisinin işi değildir.

Yakalama

Yakalama Nedir?

Yakalama; kamu güvenliğine, kamu düzenine veya kişinin hayatına yönelik bir tehlikenin giderilmesi ya da suç işlediği yönünde kuvvetli iz, eser, emare ve delil bulunan kişinin denetim altına alınması için özgürlüğünün geçici olarak ve fiilen kısıtlanmasıdır.

Özel Güvenlik Görevlisi Kimleri Yakalayabilir?

  • Suçüstü hâlinde bulunan kişiyi (CMK 90 – 5188 md. 7/c)
  • Görev alanında, hakkında yakalama emri veya mahkûmiyet kararı bulunan kişiyi (md. 7/d)
  • Vücudu veya sağlığı bakımından mevcut bir tehlikeden korunması gereken kişiyi (md. 7/ı)
  • Olay yerinde düzeni bozan, soruşturmayı engelleyen kişiyi (CMK 168 – md. 7/j)

Suçüstü (CMK 90)

Suçüstü hâlinde, kaçma şüphesi bulunması veya kimliğinin hemen belirlenememesi durumunda herkes (vatandaş, mağdur, özel güvenlik görevlisi, kolluk) şüpheliyi geçici olarak yakalayabilir.

Suçüstü hâlleri:

  • Kişiye suçu işlerken rastlanması
  • Suçun işlenmesinden hemen sonra kovalanarak yakalanması
  • Suçun pek az önce işlendiğini gösteren eşya veya delille yakalanması

Sınav Notu

Suçüstü hâlinde yakalama yetkisini kullanabilecekler: genel kolluk, özel güvenlik görevlileri ve mağdur kişi (herkes).

Kimler Yakalanamaz?

Hakkında yalnızca icra takibi bulunan, borcu olan kişi bu nedenle yakalanamaz. Sadece şüpheli göründüğü için veya bir suç "işleyebileceği" düşüncesiyle kişi yakalanamaz, üstü aranamaz.

Yakalamadan Sonra

  • Yakalanan kişiye yakalama sebebi bildirilir.
  • Kendisine veya başkalarına zarar vermemesi için kaba üst araması yapılabilir.
  • Genel kolluğa derhal bilgi verilir.
  • Kişi bekletilmeden genel kolluğa teslim edilir. Görevli kişiyi kendisi karakola götürmez, nezarethanede tutmaz.
  • Olay ve yapılan işlemler tutanakla belgelenir.

Dikkat

Kanuni dayanağı olmayan veya ölçüsüz bir yakalama (örneğin sadece bir iddiaya dayanarak, direnmeyen birini kelepçeleyip bekletmek) görevli açısından kişiyi hürriyetinden yoksun kılma suçunu oluşturabilir.

Emanete Alma

Suç Eşyası, Delil ve Tehlikeli Eşya

Aramalar sırasında bulunan suç teşkil eden, delil olabilecek veya tehlike doğurabilecek eşya genel kolluğa derhal bildirilerek emanete alınır ve genel kolluğa tutanakla teslim edilir. Genel kolluğa bildirmeden emanete alma yetkisi yoktur.

Kayıp ve Terk Edilmiş Eşya

Görev alanında bulunan veya terk edilmiş eşya tutanakla emanete alınır. Sahibi başvurduğunda eşyanın ona ait olduğu anlaşılırsa teslim-tesellüm tutanağı ile iade edilir.

Örnek Olaylar

Kapıda Ruhsatsız Silah

X-ray kontrolünde bir çantada silah görüldü ve kişi ruhsat gösteremiyor. Görevli genel kolluğu ivedilikle bilgilendirir, kişiyi yakalar, silahı genel kolluğa teslim edilmek üzere emanete alır ve polis geldiğinde tutanakla teslim eder.

Şüpheli Paket

Görev alanında bomba olabileceği düşünülen bir paket bulundu. Pakete dokunulmaz, yeri değiştirilmez, açılmaz. Genel kolluğa ve yönetime bilgi verilir, çevre boşaltılır ve kimse yaklaştırılmaz. Polis ekipleri gelene kadar güvenli mesafe korunur.

Dikkat

"İnsanların güvenliği için paketi hemen güvenli ve tenha bir alana taşımak" yanlış bir davranıştır.

İmdat Sesi

Sitede devriye görevindeki görevliler bir daireden kavga sesleri ve imdat çağrısı duydu. İmdat istenmesi hâlinde görev alanındaki konuta girme yetkileri vardır (md. 7/e). Görevliler genel kolluğa haber verir ve olaya müdahale eder. Kapıyı zorlayarak içeri girip mağduru kurtarmaları yetkileri içindedir.

Otoparkta Hırsızlık

Otoparkta bir kişinin araç camını kırıp kaçtığı görüldü. Görevli şüphelinin eşkâlini ve kaçış yönünü not eder ve derhal genel kolluğa haber verir. Mümkünse ve suçüstü şartları varsa yakalar.

Aranan Araç

Plaka tanıma sistemi uyarı verdi ve polis aracın içindekilerle birlikte durdurulmasını istedi. Görevliler aracı durdurur, araç ve içindekileri polis gelene kadar muhafaza eder.

Uyuşturucu Şüphesi

X-ray'de bağımlılık yapan madde olabileceği düşünülen bir paket görüldü. Kişi bekletilir, genel kolluğa haber verilir. Görevli paketi açmaz, incelemez.

Özet

  • Sıra: suça el koy → devamını önle → şüpheliyi yakala → olay yerini ve delilleri koru → genel kolluğa bildir ve teslim et.
  • Olay yerinde ilk iş: olay yerini korumak (önce can güvenliği).
  • Suçüstü yakalamayı herkes yapabilir.
  • Yakalanan kişi ve eşya derhal genel kolluğa teslim edilir; ifade alınmaz, karakola götürülmez.
  • Kayıp eşya iadesinde teslim-tesellüm tutanağı tutulur.
Konuyu bitirdin mi? İşaretle; ilerlemen kaydedilsin.