Yangın Güvenliği ve Tabii Afetler

Yangın Sınıfları ve Söndürme Yöntemleri

Söndürme yöntemleri, A-B-C-D-F yangın sınıfları, elektrik yangınları ve söndürme maddeleri.

  • 4 dk okuma

Söndürme Yöntemleri

Yangın, yanma üçgeninin bir kenarı ortadan kaldırılarak söndürülür:

  1. Soğutma: Yanan maddenin ısısını yanma noktasının altına indirmektir. En çok kullanılan madde sudur.
  2. Boğma: Yanan maddenin oksijenle temasını keserek ortamdaki oksijen miktarını yanma için gereken oranın altına düşürmektir. Köpük, karbondioksit, yangın battaniyesi, kum ile yapılır.
  3. Yakıtı uzaklaştırma / kaynağı kesme: Yanıcı maddenin yangın bölgesinden uzaklaştırılmasıdır. Gaz yangınlarında gazın kaynağından (vanadan) kesilmesi bu yöntemdir.
  4. Zincirleme reaksiyonu kesme: Kuru kimyevi toz ve halokarbonlu gazlar yanma tepkimesini kimyasal olarak durdurur.

Yangın Sınıfları

Türk Standartlarına göre yangınlar 5 sınıfa ayrılır: A, B, C, D ve F. "E sınıfı" diye bir yangın sınıfı yoktur.

A Sınıfı – Katı Madde Yangınları

Odun, kâğıt, kumaş, plastik, kömür, ot gibi katı maddelerin yangınlarıdır. Genellikle köz bırakarak yanar.

  • En uygun söndürücü: Su (soğutma), ayrıca köpük ve kuru kimyevi toz

B Sınıfı – Sıvı ve Sıvılaşabilen Katı Madde Yangınları

Benzin, gazyağı, motorin, tiner, alkol, boya, makine yağları, katran, mum gibi maddelerin yangınlarıdır.

  • En ideal söndürücü: Köpük; ayrıca kuru kimyevi toz ve karbondioksit
  • Su kullanılmaz: Yanan sıvı suyun üzerinde yüzer ve yangını yayar. Akaryakıt, boya ve tiner yangınlarında su kullanılmaz.

C Sınıfı – Gaz Yangınları

Doğalgaz, LPG (propan, bütan), metan, hidrojen, asetilen gibi gazların yangınlarıdır.

  • En etkili yöntem: Gazı kaynağından kesmek (vanayı kapatmak)
  • Kuru kimyevi toz kullanılabilir

Benzin, gazyağı gibi sıvılar C sınıfında değil, B sınıfındadır.

D Sınıfı – Metal Yangınları

Magnezyum, sodyum, potasyum, titanyum, alüminyum (toz) gibi yanabilen hafif metallerin yangınlarıdır.

  • D tipi özel kuru tozlar ve kuru kum kullanılır.
  • Su kesinlikle kullanılmaz; patlamaya ve yangının şiddetlenmesine yol açar.

F Sınıfı – Pişirme Yağı Yangınları

Pişirme aletleri içindeki bitkisel ve hayvansal pişirme yağlarının (sıvıyağ, kızartma yağı) yangınlarıdır.

  • F sınıfı (ıslak kimyasal) söndürücüler ve yangın battaniyesi kullanılır; ocağın altı kapatılır.
  • Su kullanılmaz; yanan yağ sıçrar ve alev topu oluşur.

Sınav Notu

A katı – B sıvı – C gaz – D metal – F pişirme yağı. Sıvı (B), metal (D) ve pişirme yağı (F) yangınlarında su kullanılmaz.

Elektrik Yangınları

Elektrik yangınları ayrı bir sınıf değildir. Önce elektrik kesilir; enerji kesilemiyorsa karbondioksit (CO2) veya kuru kimyevi toz kullanılır. Su ve köpük kullanılmaz. Bilgi işlem odaları, telefon santralleri, sunucu odaları gibi hassas cihazların olduğu yerlerde iz bırakmayan gazlı (halokarbonlu) söndürücüler tercih edilir.

Söndürme Maddeleri

  • Su: Soğutma etkisiyle söndürür; ucuz ve kolay bulunur. Islatma etkisiyle tekrar tutuşmayı da önler. A sınıfı (katı) yangınlarda en uygun maddedir. Orman yangınlarında da su kullanılır.
  • Köpük: Su + köpük konsantresi (deterjan) + hava karışımıdır. Yanan sıvının yüzeyini örterek boğma ve soğutma etkisi yapar. B sınıfı yangınlarda en idealdir.
  • Kuru kimyevi toz (KKT): Toz hâline getirilmiş kimyasal maddelerdir. A, B ve C sınıfı yangınlarda kullanılabilir. Taşınabilir KKT'li cihazlarda tozu püskürten itici gaz genellikle azottur.
  • Karbondioksit (CO2): Boğma etkisiyle söndürür, iz bırakmaz. Elektrik ve sıvı yangınlarında kullanılır.
  • Halokarbonlu (gazlı) söndürücüler: Hassas elektronik cihazların olduğu alanlarda kullanılır.

İyi bir söndürme maddesinde aranan özellik, etkili olması, kolay bulunması ve insana zarar vermemesidir; sadece ucuz olması belirleyici değildir. Oksijen söndürme maddesi değildir, yanmayı artırır.

Özet

  • Yöntemler: soğutma (su), boğma (oksijeni kesme), yakıtı uzaklaştırma, zincirleme reaksiyonu kesme.
  • 5 sınıf: A, B, C, D, F (E yok).
  • B sınıfında en ideal söndürücü köpük; D sınıfında su kesinlikle kullanılmaz.
  • Köpük = su + deterjan + hava.
  • Bilgi işlem odalarında gazlı (halokarbonlu) söndürücüler kullanılır.
Konuyu bitirdin mi? İşaretle; ilerlemen kaydedilsin.