Temel İlk Yardım

Kanamalar ve Şok

Kanama türleri, dış ve iç kanamada ilk yardım, turnike, burun kanaması, şokun belirtileri ve ilk yardımı.

  • 3 dk okuma

Kanama Türleri

Kanama, damar bütünlüğünün bozulması sonucu kanın damar dışına çıkmasıdır.

Kanayan Damara Göre

  • Atardamar (arteriyel) kanaması: Açık kırmızı renkli, kalp atımlarıyla uyumlu, kesik kesik ve fışkırır tarzda akar. En tehlikeli kanamadır; kısa sürede çok kan kaybına yol açar.
  • Toplardamar (venöz) kanaması: Koyu kırmızı renkli, sürekli ve yavaş akar.
  • Kılcal damar kanaması: Sızıntı şeklindedir; en sık görülen kanama türüdür (sıyrıklar).

Kanamanın Yerine Göre

  • Dış kanama: Kan vücut dışına akar, görülebilir.
  • İç kanama: Kan vücut boşluklarında birikir, dışarıdan görülmez. Belirtileri: hızlı ve zayıf nabız, soluk-soğuk-nemli cilt, susama hissi, huzursuzluk, karında şişlik ve sertlik (şok belirtileri).
  • Doğal deliklerden kanama: Burun, kulak, ağızdan gelen kanama.

Dış Kanamada İlk Yardım

  1. Kendini korumak için mümkünse eldiven giyilir.
  2. Kanayan yere temiz bir bezle doğrudan baskı yapılır. Bu, ilk ve en önemli uygulamadır.
  3. Kırık şüphesi yoksa kanayan bölge kalp seviyesinin üzerine kaldırılır.
  4. Baskıya rağmen kanama durmazsa, kanayan yere en yakın basınç noktasına (kalbe yakın taraftaki atardamarın kemik üzerinden geçtiği yer) baskı uygulanır. Kolda koltuk altı ve dirsek içi, bacakta kasık bölgesi kullanılır.
  5. Bez kanla ıslanırsa kaldırılmaz, üzerine yeni bez konur.
  6. Kişinin üzeri örtülür, şok yönünden izlenir, 112 aranır.

Turnike (Boğucu Sargı)

Turnike, kanamanın başka yöntemlerle durdurulamadığı durumlarda son çare olarak uygulanır:

  • Uzuv kopmaları, kolun veya bacağın ezilmesi
  • Durdurulamayan şiddetli kanama
  • Çok sayıda yaralının olduğu ve tek yaralıyla uzun süre ilgilenilemeyecek durumlar

Turnike kol ve uyluk gibi tek kemikli bölgelere, yaranın biraz üzerine uygulanır; eklem üzerine uygulanmaz. En az 5 – 7 cm genişliğinde bir bez kullanılır; ip, tel gibi ince malzemeler kullanılmaz. Uygulama saati bir karta yazılarak yaralıya iliştirilir ve sağlık ekibine mutlaka bildirilir.

Dikkat

Arı sokması, hafif kanamalar gibi durumlarda turnike uygulanmaz.

İç Kanamada İlk Yardım

  • Kişi rahat bir pozisyonda, sırtüstü yatırılır, ayakları yükseltilir (kırık yoksa).
  • Üzeri örtülerek ısı kaybı önlenir.
  • Ağızdan hiçbir şey (su dahil) verilmez.
  • Yaşam bulguları sık sık kontrol edilir, 112 aranır.

Burun Kanaması

Kişi oturtulur, başı öne eğilir, burun kanatları 5 dakika boyunca sıkılır. Baş geriye yatırılmaz (kan yutulur). Burun üzerine soğuk uygulama yapılabilir.

Şok

Şok, dolaşım sisteminin yetersiz kalması sonucu dokulara yeterli kan ve oksijen gitmemesidir. Ağır kanama, ağır yanık, sıvı kaybı, alerji ve ağır enfeksiyon şoka neden olabilir.

Şok Belirtileri

  • Hızlı ve zayıf nabız, hızlı ve yüzeysel solunum
  • Soluk, soğuk ve nemli deri, soğuk terleme
  • Huzursuzluk, endişe, susama hissi
  • Bilinç bulanıklığı, ilerleyen durumda bilinç kaybı

"Aşırı mutluluk hâli" bir şok belirtisi değildir.

Şokta İlk Yardım

  • 112 aranır; kişi sakinleştirilir.
  • Kişi sırtüstü yatırılır, ayakları yaklaşık 30 cm yükseltilir (kırık ve kafa yaralanması yoksa).
  • Üzeri örtülerek ısı kaybı önlenir.
  • Varsa kanama durdurulur.
  • Yiyecek ve içecek verilmez.
  • Kişi sarsılarak veya tokatlanarak ayıltılmaya çalışılmaz.
  • Yaşam bulguları sık kontrol edilir.

Özet

  • Atardamar: açık kırmızı, fışkırır. Toplardamar: koyu kırmızı, yavaş. Kılcal: sızıntı, en sık.
  • Dış kanamada ilk iş doğrudan baskı. Islanan bez kaldırılmaz.
  • Turnike son çare; tek kemikli bölgeye, saati yazılarak.
  • İç kanama ve şokta ağızdan bir şey verilmez, ayaklar 30 cm yükseltilir, üstü örtülür.
Konuyu bitirdin mi? İşaretle; ilerlemen kaydedilsin.